* Chùa Chân Tiên

- Địa điểm: Xã Thịnh Lộc, huyện Can Lộc

- Đặc điểm: Di tích kiến trúc tôn giáo thế kỷ 13

Chùa Chân Tiên: Chùa nằm trên núi Tiên An, sát bờ biển thuộc địa phận xã Thịnh Lộc, huyện Can Lộc. Chùa được được xây dựng vào đời nhà Trần (thế kỷ 13), thờ Phật Tổ và Thánh Mẫu. Chùa thờ Phật có diện tích 50,2 m2, kiến trúc theo kiểu tứ trụ gồm 3 gian lợp ngói âm dương, 4 cột xây, tường bao 3 phía. Hai bên hiên chùa có tượng quan văn, quan võ. Trong chùa có nhiều câu đối cổ. Chùa thờ Thánh Mẫu còn gọi là "Điện Thánh Mẫu" gồm thượng điện, kiệu Long đình, bái đường có diện tích 56 m2. Cửa thượng điện có đề 4 chữ Hán "Thiên Hạ Mẫu Nghi" và hình con phượng đang giang cánh bay lên. Kiệu Long đình là nơi đặt đồ tế lễ, bốn đầu đao trên mái kiệu có 8 hình rồng. Trong kiệu có 8 con hạc chầu. Chùa Chân Tiên hiện còn lưu giữ 14 tượng Phật làm bằng gỗ mít, một bàn thờ, một lư hương, một hương án, một trống, mõ.

- Địa điểm: Xã Sơn Giang, huyện Hương Sơn

- Đặc điểm: Di tích kiến trúc nghệ thuật tôn giáo thế kỷ 18

Chùa Tượng Sơn: Chùa được xây dựng từ thời Hậu Lê (đầu thế kỷ 18) ở làng Yên Hạ, xã Sơn Giang, huyện Hương Sơn. Chùa do thân mẫu của đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác sáng lập. Chùa tọa lạc giữa một khu đất bằng phẳng bốn phía có núi sông, khe suối, làng mạc, ruộng đồng bao bọc. Phía măït chùa là dòng sông Ngàn Phố, sau lưng là ngọn núi Voi đứng sừng sững, có khe suối chảy quanh năm tạo âm thanh rộn rã nơi cửa thiền tĩnh mịch. Vì vậy mà chùa có tên gọi là Tượng Sơn tự hay còn gọi là chùa Ầm Ầm.

Chùa Tượng Sơn có 3 ngôi là chùa Thượng, chùa Hạ và nhà Tổ. Chùa Thượng chính điện thờ Phật Thích Ca, bên tả thờ ông bà Tham Đốc Quận Công (ông bà ngoại của danh y Lê Hữu Trác) và bà Bùi Thị Thưởng (thân mẫu của danh y); bên hữu thờ tổ tiên họ Lê Hữu. Chùa Hạ là một lầu chuông 8 mái được chạm trổ tinh xảo theo hoa văn kiểu tứ linh, tầng trên để gác chuông, tầng dưới làm nơi lễ bái. Sát cạnh chùa Thượng là nhà Tổ, thờ tượng Tổ Đạt Ma, Lịch Đại Tổ Sư. Chùa Tượng Sơn tuy nhỏ nhưng là một ngôi chùa cổ, một di tích lịch gắn liền với đại danh y Lê Hữu Trác. Chùa có nhiều pho tượng Phật có giá trị nghệ thuật với nhiều dáng vẻ độc đáo, đặc biệt là pho tượng Bồ Tát Chuẩn Đề 18 tay. Chùa Tượng Sơn đồng thời cũng là một danh lam, được nhiều khách thập phương thăm vãn cảnh, chiêm ngưỡng.

- Địa điểm: Xã Thái Yên, huyện Đức Thọ

- Đặc điểm: Di tích kiến trúc thế kỷ 18

Đền Thái Yên: Đền Thái Yên được xây dựng năm 1741, thờ Thành Hoàng - ông tổ của làng mộc Thái Yên. Đây là một ngôi đền cổ kính rất đẹp, được xây dựng trên khoảng đất rộng chừng 5.000 m2. Đền có cấu trúc theo lối tam tòa: thượng điện, trung điện, hạ điện. Toàn bộ kiến trúc ngôi đền chứng tỏ đây là một bảo tàng cổ vật về điêu khắc gỗ lâu đời và quý giá của bao lớp thợ Thái Yên nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam.

- Địa điểm: Xã Ích Hậu, huyện Lộc Hà

- Đặc điểm: Di tích kiến trúc nghệ thuật thế kỷ 16

Đền Cả: Đền Cả còn có tên là đền Lớn hoặc Tam tòa Đại Vương thuộc xã Ích Hậu, huyện Can Lộc. Đền thờ 3 vị: Lý Nhật Quang (hoàng tử thứ 8 của vua Lý Thái Tổ), Lý Đạo Thành và Lý Thế Giai (là 2 vương hầu của nhà Lý). Ba ông này đã có công hướng dẫn nhân dân vùng tây nam Hồng Lĩnh khai lập nên mọât số làng Kẻ Nhật. Về sau đền còn thờ 2 vị công thần nhà Trần tiếp tục công việc của 3 ông họ Lý là Trần Quang Khải và Trần Khánh Dư.

- Địa điểm: Xã Xuân Hồng, huyện Nghi Xuân

- Đặc điểm: Di tích kiến trúc nghệ thuật tôn giáo thế kỷ 17, thờ Liễu Hạnh công chúa.

Đền Củi: Đền Củi (Linh Từ Thánh Mẫu) thờ Liễu Hạnh công chúa, sau này hợp tự còn thờ thêm thánh Trần. Đền nằm trên một ngọn đồi cạnh bờ sông Lam thuộc xã Xuân Hồng, huyện Nghi Xuân. Đền được xây dựng từ thế kỷ 18 dưới thời Lê Cảnh Hưng, đến nay đã được trùng tu nhiều lần. Đền có 3 toà: thượng điện, trung điện, hạ điện. Đây là một ngôi đền Mẫu đẹp và rất thiên. Hàng năm có hàng vạn lượt khách thập phương về đây đi lễ.

- Địa điểm: Xã Tùng Lộc, huyện Can Lộc

- Đặc điểm: Đền thờ Danh nhân lịch sử, văn hóa Việt Nam thế kỷ 14

Đền thờ Đặng Tất, Đặng Dung: Đền thờ thuộc xã Tùng Lộc, huyện Can Lộc, thờ Đặng Tất và Đặng Dung là hai vị tướng lĩnh quan trọng và có công lao lớn trong cuộc khởi nghĩa chống quân Minh xâm lược. Triều đại nhà Lê phong cho hai ông là tiết nghĩa trung thần. Cấu trúc đền thờ gồm hai tòa nhà và nhà dâng hương.

* Miếu Biên Sơn

- Địa điểm: Xã Hồng Lộc, huyện Lộc Hà

- Đặc điểm: Di tích lịch sử thế kỷ 16

Miếu Biên Sơn: Miếu Biên Sơn được xây dựng thời nhà Lê ở huyện Can Lộc, thờ nữ tướng Phan Thị Sơn. Nữ tướng là người có công tham gia khởi nghĩa chống bọn phong kiến nhà Minh và lập chiến công hiển hách. Chiến công của bà được vua thời Hậu Lê (thế kỷ 16) và vua Tự Đức (thế kỷ 19) phong cho đạo sắc thượng đẳng linh thần.

* Đền thờ Nguyễn Biểu

- Địa điểm: Xã Yên Hồ, huyện Đức Thọ

- Đặc điểm: Đền thờ Danh nhân lịch sử thế kỷ 15 (nhà ngoại giao rất có tài)

Đền thờ Nguyễn Biểu: Di tích thuộc xã Yên Hồ, huyện Đức Thọ, đền được xây dựng vào thời nhà Lê để tưởng nhớ công lao của Nguyễn Biểu. Ông đỗ thái học sinh cuối đời Trần và làm Điện Tiền Thái Sử. Ông là một nhà ngoại giao tài tình, được Trần Quí Khoáng cử đi sứ năm 1413. Hiện nay đền vẫn giữ được nhà bái đường, thượng điện, cột nanh, tắc môn, hai tấm bia đá, ngoài ra các đồ thờ, tượng chạm khắc, câu đối, hoành phi vẫn còn nguyên vẹn.

* Mộ Bạch Liêu

- Địa điểm: Xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử thế kỷ 15

Mộ trạng nguyên Bạch Liên: Mộ trạng nguyên Bạch Liên thuộc xã Thiên Lộc, Can Lộc. Bạch Liên sinh năm 1236 quê ở làng Yên Xá, huyện Đông Thành, Nghệ An. Ông đỗ trạng nguyên năm 1266 nhưng không ra làm quan. Sau này, ông giúp Trần Quang Khải trấn Nghệ An và có công lớn trong cuộc chống quân Nguyên Mông.

* Nhà thờ và mộ Lê Hữu Trác

- Địa điểm: Xã Sơn Quang, huyện Hương Sơn

- Đặc điểm: Là khu di tích lưu niệm danh nhân văn hóa (y học) thế kỷ 18.

* Nhà thờ Nguyễn Công Trứ

- Địa điểm: Xã Xuân Giang, huyện Nghi Xuân

- Đặc điểm: Nhà thờ Danh nhân văn hóa thế kỷ 19

Di tích lưu niệm danh nhân Nguyễn Công Trứ: Thuộc xã Xuân Giang, Nghi Xuân là nơi tưởng niệm nhân vật kiệt xuất trong lịch sử Việt Nam nửa đầu thế kỷ 19. Nguyễn Công Trứ (1778 - 1858), quê ở làng Tuy Viễn. Ông là một nhà kinh tế, chính trị lỗi lạc, là ông tổ của làng Nghi Xuân. Hiện di tích lưu niệm tại làng quê còn ngôi mộ và bàn thờ.

* Khu lưu niệm Nguyễn Du

- Địa điểm: Xã Tiên Điền, huyện Nghi Xuân

- Đặc điểm: Khu lưu niệm danh nhân văn hóa thế kỷ 19

Khu lưu niệm Nguyễn Du: Nguyễn Du (1765 - 1820) là đại thi Việt Nam, danh nhân văn hóa của Việt Nam. Đền thờ Nguyễn Du được xây dựng vào năm 1825 tại quê hương ông - làng Tiên Điền, Nghi Xuân. Toàn bộ di tích lưu niệm Nguyễn Du và dòng họ Nguyễn, làng Tiên Điền nằm rải rác trong vùng đất rộng chừng 20 ha, từ bờ sông Lam đến giáp xứ Đồng Cùng. Khu lưu niệm rộng khoảng 2 ha từ cổng chính vào lần lượt là nhà khách, nhà tư văn 2, tư văn 1, bia tưởng niệm Nguyễn Quỳnh, đền thờ Nguyễn Du và nhà trưng bày. Nhà trưng bày vẫn còn một số hiện vật quý như nghiên mực, đĩa mai hạc mà Nguyễn Du được tặng trong thời gian đi sứ, địa bàn dùng để đi săn, nậm và chén rượu, hòn sắc của Nguyễn Nhiễm. Mộ Nguyễn Du được táng tại xứ Đồng Cùng, gồm 3 phần: bàn thờ, phần mộ, vườn cây. Phần bàn thờ có bia đá thanh, tượng hình án thư, quanh bia khắc hình hoa văn thế kỷ 19.

* Khu lưu niệm Trần Phú

- Địa điểm: Xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ

- Đặc điểm: Khu lưu niệm danh nhân lịch sử cách mạng

* Khu lưu niệm Bác Hồ

- Địa điểm: Phường Tân Giang, thị xã Hà Tĩnh

- Đặc điểm: Khu Lưu niệm danh nhân thế giới - Hồ Chủ tịch.

* Đình Tứ Mỹ

- Địa điểm: Xã Sơn Châu, huyện Hương Sơn

- Đặc điểm: Di tích lịch sử cách mạng giai đoạn 1930 - 1931.

* Đền thờ Bích Châu

- Địa điểm: Xã Kỳ Ninh, huyện Kỳ Anh

- Đặc điểm: Thờ danh nhân lịch sử thế kỷ 14

* Chùa Hương Tích

- Địa điểm: Xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc

- Đặc điểm: Di tích danh thắng thế kỷ 14

* Đình Đỉnh Lự

- Địa điểm: Xã Tân Lộc, huyện Lộc Hà

- Đặc điểm: Di tích lịch sử cách mạng thế kỷ 15

* Đền Cả Du Đồng

- Địa điểm: Xã Đức Đồng, huyện Đức Thọ

- Đặc điểm: Di tích kiến trúc thế kỷ 15

* Chùa Am

- Địa điểm: Xã Đức Hoà, huyện Đức Thọ

- Đặc điểm: Di tích kiến trúc thế kỷ 15

* Đền thờ Ngô Thị Ngọc Giao

- Địa điểm: Xã Đức Thịnh, huyện Đức Thọ

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử thế kỷ 15

* Đền Voi Mép

- Địa điểm: Xã Đức Thủy, huyện Đức Thọ

- Đặc điểm: Di tích kiến trúc thế kỷ 15

* Nhà thờ và mộ Lê Bôi

- Địa điểm: Xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử thế kỷ 15

* Đền thờ Bùi Cầm Hổ

- Địa điểm: Đậu Liêu, thị xã Hồng Lĩnh

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử thế kỷ 15

* Đền thờ Nguyễn Tuấn Thiện

- Địa điểm: Xã Sơn Ninh, huyện Hương Sơn

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử thế kỷ 15

* Mộ và đền thờ Nguyễn Lỗi

- Địa điểm: Xã Sơn Bình, huyện Hương Sơn

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử thế kỷ 15

* Đền thờ Nguyễn Văn Giai

- Địa điểm: Xã Ích Hậu, huyện Lộc Hà

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử thế kỷ 16

* Đền thờ Trần Duy

- Địa điểm: Xã Đức Châu, huyện Đức Thọ

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử thế kỷ 16

* Đền thờ Ngô Đăng Minh

- Địa điểm: Xã Hà Linh, huyện Hương Khê

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử thế kỷ 16

* Nhà thờ Lê Hầu Tạo

- Địa điểm: Xã Sơn Lễ, huyện Hương Sơn

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử thế kỷ 16

* Đình Phương Giai

- Địa điểm: Xã Kỳ Bắc, huyện Kỳ Anh

- Đặc điểm: Di tích lịch sử cách mạng thế kỷ 16

* Đền thờ Lê Quảng Ý, Lê Quảng Chí

- Địa điểm: Xã Kỳ Phương, huyện Kỳ Anh

- Đặc điểm: Danh nhân văn hóa thế kỷ 16

* Đền Chiêu Trưng

- Địa điểm: Xã Thạch Bàn, huyện Thạch Hà

- Đặc điểm: Kiến trúc nghệ thuật thế kỷ 16

* Nhà thờ Hà Tôn Mục

- Địa điểm: Xã Tùng Lộc, huyện Can Lộc

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử thế kỷ 17

* Chùa Yên Lạc

- Địa điểm: xã Cẩm Nhượng, huyện Cẩm Xuyên

- Đặc điểm: Kiến trúc nghệ thuật tôn giáo thế kỷ 17

* Đình Hội Thống

- Địa điểm: Xã Xuân Hội, huyện Nghi Xuân

- Đặc điểm: Kiến trúc nghệ thuật thế kỷ 17

* Nhà thờ Phan Kính

- Địa điểm: Xã Song Lộc, huyện Can Lộc

- Đặc điểm: Danh nhân LS-VH thế kỷ 18

* Nhà thờ Nguyễn Huy Hổ

- Địa điểm: Xã Trường Lộc, huyện Can Lộc

- Đặc điểm: Danh nhân văn hóa thế kỷ 18

* Nhà thờ Phan Huy

- Địa điểm: Xã Thạch Châu, huyện Thạch Hà

- Đặc điểm: Danh nhân văn hóa thế kỷ 18

* Nhà thờ Ngô Phúc Vạn

- Địa điểm: Xã Đại Lộc, huyện Can Lộc

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử - văn hóa thế kỷ 19

* Nhà thờ Nguyễn Thiếp

- Địa điểm: Xã Kim Lộc, huyện Can Lộc

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử - văn hóa thế kỷ 19

* Nhà thờ Nguyễn Huy Tự

- Địa điểm: Xã Trường Lộc, huyện Can Lộc

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử - văn hóa thế kỷ 19

* Nhà thờ Lê Ninh

- Địa điểm: Xã Trung Lễ, huyện Đức Thọ

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử thế kỷ 19

* Nhà thờ Bùi Dương Lịch

- Địa điểm: Xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử - văn hóa thế kỷ 19

* Đền Võ Miếu

- Địa điểm: Phường Tân Giang, Thị xã Hà Tĩnh

- Đặc điểm: Kiến trúc nghệ thuật thế kỷ 19

* Đền thờ Song Trạng

- Địa điểm: Xã ĐứcThuận, Thị xã Hồng Lĩnh

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử - văn hóa thế kỷ 19

* Nhà thờ Cao Thắng

- Địa điểm: Xã Sơn Lễ, huyện Hương Sơn

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử thế kỷ 19

Mộ và đền thờ anh hùng Cao Thắng: Sau khi hy sinh vì nước, Di hài của anh hùng Cao Thắng được đem về an táng tại Ngàn Trươi (núi Vụ Quang). Dân chúng lập đền thờ ông tại làng Khê Thượng, huyện Khê Thượng.

* Nhà thờ và mộ Trịnh Khắc Lập

- Địa điểm: Xã Xuân Thành, huyện Nghi Xuân

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử năm 1912

* Di tích Rôộc Cồn

- Địa điểm: Xã Phú Phong, huyện Hương Khê

- Đặc điểm: Di tích lịch sử cách mạng giai đoạn 1930 - 1931.

* Ngã ba Nghèn

- Địa điểm: Thị trấn Nghèn, huyện Can Lộc

- Đặc điểm: Di tích lịch sử cách mạng giai đoạn 30-31

* Đình Hoa Vân Hải

- Địa điểm: Xã Cổ Đạm, huyện Nghi Xuân

- Đặc điểm: Di tích cách mạng giai đoạn 1930-1931

* Khu lưu niệm Hà Huy Tập

- Địa điểm: Xã Cẩm Hưng, huyện Cẩm Xuyên

- Đặc điểm: Danh nhân lịch sử cách mạng

ĐẶC ĐIỂM MỘT SỐ DI TÍCH TIÊU BIỂU

1. Mộ Phan Đình Phùng: Mộ Phan Đình Phùng được xây cất tại xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ. Cụ Phan Đình Phùng (1847 -1895) hiệu là Châu Phong. Ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình nho lớp trên. Năm 30 tuổi ông đỗ cử nhân và năm sau đậu Đình Nguyên tiến sĩ và được bổ nhiệm làm quan Tri huyện ở Yên Khánh, Ninh Bình. Ông là người có tính cương trực, ngay thẳng, liêm khiết nên được quần chúng nhân dân mến mộ. Khi Phan Đình Phùng được triệu về kinh và được bổ vào viện Đô Sát làm Chính ngự sử, do bất hòa trong triều, ông trở về quê năm 1883. Sau đó ông tổ chức cuộc khởi nghĩa chống quân Pháp. Cuộc khởi nghĩa nổ ra trong 4 tỉnh Thanh - Nghệ - Tĩnh - Bình. Dù rằng thân xác ông bị quân Pháp đốt rồi trộn với thuốc súng bắn xuống dòng sông La Giang. Cuộc khởi nghĩa tuy thất bại nhưng ảnh hưởng và ý nghĩa phong trào vô cùng to lớn. Đặc điểm là trong làng có mộ Hoàng Cao Khải, kinh lược xứ Bắc Kỳ, đồng hương và đồng liêu với cụ Phan Đình Phùng nhưng lại hợp tác với quân Pháp đã nhiều lần viết thư chiêu dụ ông Phan Đình Phùng về làm việc cho Pháp.

2. Di tích khu căn cứ Vũ Quang: Căn cứ Vũ Quang là khu căn cứ rộng lớn của phong trào Cần Vương nằm trong dãy rừng nguyên sinh của Vũ Quang, Hương Khê. Đây là nơi bộ chỉ huy khởi nghĩa chống Pháp đóng và lãnh đạo nghĩa quân chiến đấu trong suốt 10 năm. Nơi đây các vị lãnh đạo cao nhất của phong trào Cần Vương như Phan Đình Phùng, Cao Thắng và các lãnh tụ khác hội họp bàn kế hoạch tác chiến và đây cũng là nơi giao lưu, tụ nghĩa của một số nhà yêu nước như Nguyễn Quản, Nguyễn Các, Cầm Bá.

3. Đền Nguyễn Thị Bích Châu: Đền Nguyễn Thị Bích Châu còn có tên là đền Bà Hải thuộc xã Kỳ Ninh, Kỳ Anh. Đền thờ bà Bích Châu, cung phi vua Trần Duệ Tông, là người phụ nữ tài sắc vẹn toàn có nhiều công đối với đất nước, giúp vua nhiều kế sách trị nước yên dân. Năm 1373, vua Duệ Tông đem quân đi đánh chiếm Chiêm Thành, bà ngăn không được nên bà đi theo hộ tống, vua bị thua trận, bà bị thương nặng, rồi mất. Vua cho chôn cất và lập miếu thờ tại đây. 90 năm sau, vua Lê Thánh Tông, đời Hồng Đức cho xây ở đây 3 tòa điện lớn để ghi nhớ công ơn bà và ban sắc phong "Chế Thắng Phu Nhân". Đền được xây dựng trên khu đất 4.500 m2 quay về hướng đông nam, bên phải là cửa Khẩu và núi Cao Vọng, trái là núi Ô Tôn, trước mặt là Vũng Áng và sau lưng là núi Bàn Độ. Qua năm, sáu trăm năm phong hóa, đến nay có những công trình xây dựng đã bị cát vùi chỉ còn lại dấu vết, có thể một phần kiến trúc nguyên vẹn được giữ trong lòng cát. Đền hiện nay còn tam quan, cột nanh, bái đường, trung điện, thượng điện, nhà dâng hương, nhà khách, nhà sắc.